Donbas’taki Savaş — Ne Oldu?

Donbas Savaşı, Ukrayna’nın Rusya yanlısı cumhurbaşkanının devrilmesinin ardından Nisan 2014’te başladı. Rusya destekli paramiliter güçler, Ukrayna hükümetine karşı bir ayaklanma başlattı, idari binaları ele geçirdi ve Ukrayna'nın doğu bölgelerinde kendilerini Donetsk Halk Cumhuriyeti (DPR) ve Luhansk Halk Cumhuriyeti (LPR) olarak ilan etti. Ukrayna, buna bir “Terörle Mücadele Operasyonu” (ATO) ile karşılık verdi; ancak Rusya’nın gizli askeri müdahalesi ve ayrılıkçılara verdiği destek, Ukrayna’nın işgal altındaki toprakları tamamen geri almasını engelledi.

Çatışmayı yatıştırmaya yönelik çabalar, Eylül 2014’te Minsk Protokolü’nün (Minsk I) ve Şubat 2015’te Minsk II Anlaşması’nın imzalanmasına yol açtı. Normandiya Formatı kapsamında Fransa ve Almanya’nın arabuluculuğunda imzalanan bu anlaşmalar, ateşkes, ağır silahların geri çekilmesi, Ukrayna yasalarına göre yerel seçimlerin yapılması ve isyancıların kontrolündeki bölgelere “özel statü” verilmesini hedefliyordu. Ancak Minsk anlaşmaları her iki tarafça da hiçbir zaman tam olarak uygulanmadı; bu durum, 420 km'lik cephe hattı boyunca düzenli bombardıman ve çatışmalarla karakterize edilen uzun süreli bir “statik savaş” ya da “siper savaşına” yol açtı.

Çatışma, 2021’in sonlarında Ukrayna sınırları yakınlarında Rusya’nın önemli ölçüde askeri yığınak yapmasıyla dramatik bir şekilde tırmandı. 21 Şubat 2022’de Rusya, DPR ve LPR’nin bağımsızlığını resmen tanıdı ve ‘barış gücü’ birliklerini bölgeye sevk etti. Üç gün sonra, 24 Şubat 2022’de Rusya, Ukrayna’ya tam ölçekli bir işgal başlattı ve Donbas Savaşı’nı fiilen çok daha büyük bir çatışmanın parçası haline getirdi. Uluslararası hukuk kapsamında yaygın olarak yasadışı olarak kınanan bir hamle ile Rusya, uluslararası alanda tanınmayan referandumların ardından 30 Eylül 2022’de Donetsk, Luhansk, Herson ve Zaporizhzhia bölgelerinin ilhakını tek taraflı olarak ilan etti.

Donbas Savaşı’nın insani bedeli çok ağır olmuştur. 2022 işgalinden önce, 3.404 sivil dahil olmak üzere tahmini 14.200–14.400 kişi hayatını kaybetmiştir. Tam ölçekli işgal, insani krizi daha da ağırlaştırdı; daha geniş kapsamlı Rusya-Ukrayna Savaşı’ndaki toplam zayiat (ölü ve yaralı) sayısının Haziran 2026 itibarıyla 1.274.000 ile 2 milyon arasında olduğu tahmin edilmektedir. Çatışma aynı zamanda kitlesel yerinden edilmelere de yol açmış olup, Mart 2016 itibarıyla 1,6 milyon iç göçmen (IDP) sayısına ulaşan bu rakam, Aralık 2022 itibarıyla 5,9 milyona yükselmiştir. Savaş, bölgenin ekonomisini ve ağır sanayisini yerle bir etmiş ve bölgeyi mayınlarla ciddi şekilde kirletmiştir.

Eylül 2026 itibarıyla Donbas, kritik öneme sahip ve şiddetli çatışmaların yaşandığı bir cephe olmaya devam etmektedir. Rusya, Luhansk ilinin tamamını ve Donetsk ilinin önemli kısımlarını fiilen kontrol ederken, Ukrayna ise Sloviansk ve Kramatorsk gibi kilit şehirler de dahil olmak üzere Donetsk Oblastı’nın yaklaşık %19-25’i üzerinde kontrolünü sürdürmektedir. Rusya, sanayi şehirlerinden oluşan “kale kuşağı”na odaklanarak Donetsk’i tamamen ele geçirme hedefini sürdürmektedir. Bununla birlikte, 2026 yılı boyunca Rus ilerlemeleri büyük ölçüde durma noktasına gelmiştir; Ukrayna güçleri, Eylül 2026’da Donetsk’in kuzey bölgesinde gerçekleştirilen ve birçok yerleşim birimini kurtaran “Vivaldi Operasyonu” gibi başarılı karşı saldırı operasyonları yürütmüştür. Ukrayna ayrıca, Rus enerji altyapısına yönelik uzun menzilli insansız hava aracı saldırılarını giderek daha fazla kullanmaktadır. Diplomatik çabalar çıkmaza girmiş durumda. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Eylül 2026’da Rusya’nın müzakerelere hazır olduğunu ancak askeri operasyonları durdurmayacağını yineledi; Belarus ise çatışmanın ‘temel nedenlerinin’ ele alınması gerektiğini vurgulayarak görüşmelere aracılık etmeyi teklif etti.