Brexit — Ne Oldu?

'Britanya'dan çıkış' anlamına gelen Brexit, Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılma kararını ve sürecini tanımlamaktadır. Yolculuk 23 Haziran 2016'da yapılan ve seçmenlerin %51.89'unun egemenlik, göç ve bloğa ekonomik katkılar konusundaki endişeler nedeniyle AB'den ayrılmayı tercih ettiği referandumla başladı. Bu oylama önemli bir siyasi çalkantıyı tetikleyerek Başbakan David Cameron'ın ve daha sonra da hem Birleşik Krallık Parlamentosu hem de AB tarafından kabul edilebilir bir çekilme anlaşması sağlamakta zorlanan Theresa May'in istifalarına yol açtı. Boris Johnson sonunda 'Brexit'i gerçekleştirdi' ve Birleşik Krallık 31 Ocak 2020'de AB'den resmen ayrıldı, ardından 31 Aralık 2020'de geçiş dönemi sona erdi ve Birleşik Krallık AB tek pazarından ve gümrük birliğinden çıktı.

Brexit'in sonuçları geniş kapsamlı olmuştur. Ulusal Ekonomik Araştırma Bürosu (NBER) ve Bütçe Sorumluluğu Ofisi (OBR) tarafından yapılan çalışmalar, Brexit'in 2025 yılına kadar Birleşik Krallık GSYH'sini AB'de kalmaya kıyasla %6-8 oranında azaltacağını tahmin etmektedir. İş yatırımları, istihdam ve işgücü verimliliğinin de önemli ölçüde daha düşük olacağı tahmin edilmektedir. Mal ticareti, özellikle de AB'ye yapılan ihracat, 2020 sonrasında kayda değer bir düşüş yaşadı, ancak hizmet ihracatı bir miktar toparlanma gösterdi. OBR, Brexit sonrası ticaret ilişkisi nedeniyle uzun vadede %4'lük bir verimlilik düşüşü öngörmeye devam etmektedir.

Kilit dönüm noktaları arasında Mart 2017'de 50. Maddenin tetiklenmesi, Çekilme Anlaşmasının müzakere edilmesi ve bunu takip eden Ticaret ve İşbirliği Anlaşması (TCA) yer almaktadır. İrlanda adasında sert bir sınırdan kaçınmak için tasarlanan ve İrlanda Denizi'nde fiili bir gümrük sınırı yaratan Kuzey İrlanda Protokolü, süregelen bir zorluk olmuştur. Bu sorun, Şubat 2023'te kabul edilen ve Mart 2025'e kadar tamamen faaliyete geçecek olan Windsor Çerçevesi ile büyük ölçüde ele alınmış ve mal hareketi için 'Yeşil Şerit' ve 'Kırmızı Şerit' sistemleri kurulmuştur.

Mart 2026 itibariyle siyasi manzara önemli ölçüde değişmiştir. 2024'teki genel seçimlerin ardından, Başbakan Keir Starmer liderliğindeki bir İşçi Partisi hükümeti Temmuz 2024'te göreve geldi ve Birleşik Krallık'ın AB ile ilişkilerini 'sıfırlama' sözü verdi. Mayıs 2025'te yapılan Birleşik Krallık-AB zirvesi, işbirliği alanlarını belirleyen bir 'Ortak Anlayış' ve bir Güvenlik ve Savunma Ortaklığı ortaya çıkardı. Tarımsal gıda ürünleri üzerindeki kontrolleri azaltmayı amaçlayan bir Sağlık ve Bitki Sağlığı (SPS) anlaşması için müzakereler devam etmekte ve Birleşik Krallık ve AB Emisyon Ticaret Sistemlerinin (ETS) birbirine bağlanması konusunda görüşmeler ilerlemektedir. Şubat 2026'da yaşanan önemli bir gelişme, Cebelitarık'ın İspanya ile arasındaki kara sınırını kaldıracak ve Nisan 2026'da geçici olarak yürürlüğe girecek, Cebelitarık'ı liman ve havaalanında insan hareketleri için Schengen kurallarına uyumlu hale getirecek Brexit sonrası yeni bir anlaşmanın yasal metninin yayınlanması oldu.

Birleşik Krallık'ta kamuoyu Brexit'i giderek daha fazla başarısızlık olarak görüyor; YouGov'un Haziran 2025'te yaptığı ankete göre %56'lık bir kesim AB'den ayrılmanın yanlış olduğuna inanıyor. Şu anda çoğunluk AB'ye yeniden katılmayı desteklese de, bunun hükümetin önceliği olup olmaması gerektiği konusunda daha az fikir birliği var. İşçi Partisi hükümeti tek pazara, gümrük birliğine ya da serbest dolaşım hakkına yeniden katılmaya karşı 'kırmızı çizgilerini' korumakla birlikte daha yakın ekonomik bağlar için iç ve dış baskılarla karşı karşıya. Ticaret ve İşbirliği Anlaşması'nın uygulanmasının gözden geçirilmesinin planlandığı ve belirli sektörlerde işbirliğinin derinleştirilmesine yönelik çabaların devam ettiği 2026 yılı, 'sıfırlama' için çok önemli görülüyor.