Irak Savaşı — Ne Oldu?

İkinci Körfez Savaşı veya Irak’ın Özgürlüğü Operasyonu olarak da bilinen Irak Savaşı, 20 Mart 2003 tarihinde ABD öncülüğündeki koalisyonun Irak’ı işgal etmesiyle başladı. İşgalin açıklanan başlıca gerekçeleri, Irak'ın kitle imha silahlarına (WMD) sahip olduğu iddiası ve terörle bağlantılarıydı; ancak bu iddiaların daha sonra asılsız olduğu ortaya çıktı. Savaşın ilk aşaması hızlı ilerledi ve Saddam Hüseyin’in Baasçı hükümetinin hızla devrilmesine ve 9 Nisan 2003’te Bağdat’taki heykelinin sembolik olarak yıkılmasına yol açtı. Başkan George W. Bush, 1 Mayıs 2003’te büyük çaplı muharebe operasyonlarının sona erdiğini ilan etti.

Ancak bu hızlı zafer, kısa süre sonra uzun süren ve şiddetli bir isyanın başlamasına yol açtı. Koalisyon Geçici Yönetimi tarafından Irak ordusunun ve diğer devlet kurumlarının lağvedilmesi, bir iktidar boşluğu yarattı ve yaygın bir hoşnutsuzluğa yol açtı. Sünni ve Şii gruplar arasındaki mezhepsel şiddet tırmandı ve Irak’taki El Kaide (AQI) dahil olmak üzere militan örgütler güçlendi. Önemli dönüm noktaları arasında Aralık 2003’te Saddam Hüseyin’in yakalanması, 2004’te Felluce’de yaşanan şiddetli çatışmalar ve ülkeyi istikrara kavuşturmayı amaçlayan 2007’deki ABD asker “takviyesi” yer aldı. Savaş, muazzam insani ve mali kayıplara yol açtı; Iraklı sivil ölümlerinin 150.000 ile bir milyonun üzerinde olduğu tahmin ediliyor ve uzun vadeli gazi bakımı da dahil olmak üzere ABD’nin maliyeti 2 trilyon doları aştı.

ABD güçleri, Aralık 2011’de Irak’tan resmen çekildi ve bu, yaklaşık dokuz yıllık askeri misyonun sonunu işaret etti. Ancak ülke, siyasi istikrarsızlık, yolsuzluk ve süregelen güvenlik sorunlarıyla boğuşarak kırılgan bir durumda kaldı. Bu kırılganlık, 2014 yılında Irak ve Suriye’de geniş toprak parçalarını ele geçirip bir halifelik ilan eden İslam Devleti’nin (IŞİD) hızlı yükselişine katkıda bulundu. IŞİD’in ortaya çıkışı, yeni bir uluslararası askeri müdahaleyi tetikledi; ABD, terörist grupla mücadelede Iraklı ve Kürt güçlerini desteklemek üzere “Inherent Resolve Operasyonu” kapsamında yeni bir koalisyona liderlik etti. Aralık 2017 itibarıyla Irak, IŞİD’e karşı zafer ilan etse de, grup isyan hareketi olarak faaliyet göstermeye devam etti.

3 Eylül 2026 itibarıyla Irak, çatışma sonrası karmaşık bir ortamda yol almaya devam etmektedir. ABD ve Irak, 23 yıllık varlığı sona erdirecek şekilde, kalan tüm ABD askeri güçlerinin 30 Eylül 2026 tarihine kadar tamamen çekilmesi konusundaki anlaşmalarını yeniden teyit etmişlerdir. Bu çekilme, Kürdistan’ın Erbil kentinde kalan son ABD askeri üssünün kapatılmasını ve Iraklı Kürtlere (Peşmerge) yönelik ABD askeri yardımının planlandığı şekilde sonlandırılmasını da içermektedir. Başbakan Ali el-Zaidi’nin (Mayıs 2026’da göreve başlayan) liderliğindeki mevcut Irak hükümeti, aynı 30 Eylül son tarihine kadar, özellikle İran ile ittifak halindeki güçlü devlet dışı silahlı grupları silahsızlandırmak gibi iddialı bir görevle karşı karşıyadır. Bu girişim, milisler arasındaki iç bölünmeler ve İran’ın planı geciktirmek veya engellemek için yoğunlaştırdığı çabalar nedeniyle karmaşık bir hal almaktadır.

Ekonomik açıdan, Irak’ın 2026 yılındaki mali durumu OPEC+ kısıtlamaları ve bölgesel aksaklıklar nedeniyle baskı altındadır; ancak 2030 yılına kadar petrol gelirlerine büyük ölçüde bağımlı olan Arap ülkeleri arasında dördüncü en büyük ekonomiye sahip olması öngörülmektedir. IŞİD’in uyuyan hücrelerinden kaynaklanan güvenlik sorunları devam etmektedir; bazı raporlar, komşu Suriye’de IŞİD saflarının genişlediğine işaret etmekte ve bu durum Irak için süregelen bir tehlike oluşturmaktadır. İran’a bağlı milisler tarafından ABD askeri tesislerine düzenlenen saldırılar da dahil olmak üzere jeopolitik gerilimler de önemli bir endişe kaynağı olmuştur; ancak Irak, kendi topraklarında tam ölçekli bir tırmanışın büyük ölçüde önlenmesini sağlamıştır. Ülkenin istikrarı, siyasi parçalanma, zayıf kurumlar ve dış baskılar nedeniyle hâlâ kırılgan bir durumda olup, aynı zamanda bir milyondan fazla yerinden edilmiş Iraklı gibi insani sorunlarla da uğraşmaktadır.